Deism – a philosophical and theological belief!

Deism is a philosophical and theological belief system that emerged in Europe during the 17th and 18th centuries.

At its core, deism posits that a supreme being or creator exists, but that this being does not intervene in the affairs of the world or in human affairs.

This belief system arose in response to the growing influence of science and reason during the Enlightenment, which challenged traditional religious dogma and sparked a new era of intellectual inquiry.

Deism is typically associated with a number of key beliefs and principles.

These include the rejection of religious authority and dogma, the belief in a creator who established the laws of nature but does not intervene in human affairs, and the importance of reason and observation in understanding the world.

Deists also tend to reject the idea of miracles, divine revelation, and the concept of original sin.

One of the key figures in the development of deism was the English philosopher John Locke, who argued that reason and observation were the key to understanding the world around us.

Locke believed that the human mind was a blank slate, or tabula rasa, that was shaped by experience and observation.

This idea was a radical departure from the traditional Christian belief in original sin, which posits that humans are born with a sinful nature that can only be redeemed through divine grace.

Another important figure in the development of deism was the French philosopher Voltaire, who was a vocal critic of religious intolerance and dogma.

Voltaire believed that reason and logic were the only reliable sources of knowledge, and he argued that religious beliefs should be tested against these standards.

He also believed that the concept of a personal deity who intervenes in human affairs was a product of superstition and ignorance.

One of the most significant aspects of deism is its rejection of religious authority and dogma. Deists believe that individuals should be free to interpret religious texts and teachings for themselves, rather than relying on the opinions of religious leaders. This emphasis on individual autonomy and free thought was a radical departure from the hierarchical and authoritarian structures of traditional religion.

Another important aspect of deism is its emphasis on reason and observation. Deists believe that the natural world can be understood through observation and experimentation, and they reject the idea that supernatural forces are necessary to explain natural phenomena. This belief system helped to lay the groundwork for the scientific revolution, which transformed our understanding of the natural world and paved the way for modern science.

Despite its many contributions to modern thought and philosophy, deism has also faced criticism and controversy. Some critics argue that deism is too focused on reason and logic, and that it fails to account for the emotional and spiritual dimensions of human experience. Others argue that deism is too individualistic and that it neglects the importance of community and social responsibility.

Despite these criticisms, deism remains a significant and influential belief system that continues to shape our understanding of the world and our place in it. Its emphasis on reason, observation, and individual autonomy has helped to inspire countless thinkers and philosophers throughout history, and its legacy continues to be felt in the modern world. Whether or not one subscribes to the tenets of deism, it is clear that this belief system has played an important role in shaping our understanding of the world and our place in it.

ዴይዝም (Deism) በእግዚአብሔርና በሰው መካከል ያለው ግንኙነት “በመገለጥ” (Revelation) ላይ ሳይሆን “በአመክንዮ” (Reason) ላይ የተመሰረተ መሆን አለበት ብሎ የሚያምን በዘመነ “አብርሆት” (enlightenment) የምዕራቡን ዓለም አስተሳሰብ ቅርፅ ያስያዘ “ሃይማኖት ቅብ” ፍልስፍና ነው። የፍልስፍናው ተከታዮችም በስነ መለኮት ምሁራኑ ዘንድ “ዴይስቶች” ተብለው ይጠራሉ።

ታዲያ ዴይስቶቹ ትምህርታቸውን የሚጀምሩት “አፅናፈ ዓለሙን የፈጠረው ፈጣሪ አለ” ብለው ነው። ነገር ግን “ይህ ፈጣሪ መላ ዓለሙን ከፈጠረ በኋላ የፈጠረውን ፍጥረት በሙሉ “ለተፈጥሮ ህግጋት” አሳልፎ ሰጥቶታል። ስለዚህ ፈጣሪ በዕለት ተዕለትም ሆነ በአጠቃላዩ የሰው ህይወትና ኑሮ ውስጥ ጣልቃ እየገባ የሰውን ህይወት አይመራም አይቆጣጠርም። ፍጥረተ ዓለም የሚተዳደረው በራሱ “የተፈጥሮ ህግጋት” ነውና ብለው ያስተምራሉ።

ዴይስቶቹ ይህንኑ አቋማቸውንም በምሳሌ ሲያስረዱ፤ “እግዚአብሔርን እንደ ሰዓት ሰሪ ቁጠሩት” ይላሉ። ሰዓት ሰሪ ሰዓቱን ይሰራና ይሸጥልናል እኛም ሰዓቱን ይዘን ወደ ቤታችን እንሄዳለን። ሰዓቱም በራሱ ጊዜ ይዞራል (ይቆጥራል) እንጂ ሰዓት ሰሪው ቤታችን እየተመላለሰ አያዞርልንም። “ፈጣሪም” እንዲሁ ነው፤ ተፈጥሮን ፈጠረና “ለተፈጥሮ ህግጋት” ሰጠው። “የተፈጥሮን ህግጋት አውቀህ መኖር ታዲያ የአንተ ድርሻ ነው። ህይወትህ በእጅህ ናት! ማለታቸው ነው። ዴይስቶቹ።

በነገራችን ላይ ዴይዝም “የቃል እምነት” ወይም “የብልፅግና ወንጌል” ስሁት አስተምህሮ “ቅድመ አያት” ነው። ለዚያ ነው ከቃል እምነት መምህራን መካከል እንደ ማይልስ ሞንሮይ ያሉት “እግዚአብሔር በምድር ላይ የሚሰራው እኛ ስንፈቅድለት ነው” በማለት እግዚአብሔር በምድር ባለ ጉዳይ “አያገባውም” የሚል ዓይነት የድፍረት ቃል የሚጠቀሙት። እንዲሁም “በአንደበታችን ቃል” (word of faith) “የተፈጥሮ ህግጋቱን” አንቀሳቅሰን የምንፈልገውን ሁሉ ማግኘት እንችላለን የሚሉት ። (ትይይዙን በቀጣይ ልጥፍ እመለስበታለሁ)

ችግሩ ምንድነው?

ታዋቂው የስነ መለኮት ምሁር ኤን. ቲ. ራይት “ዴይዝም የኤቲዝም (እግዚአብሔር የለሽነት) ምንጭ ነው ብሎ ያምናል። ራይት ሲናገር “ዴይዝም በመጀመሪያ የመፅሐፍ ቅዱሱን እግዚአብሔር እንደ ባላባት (Landlord) እንድትቆጥረው ያደርግሃል። ቀጥሎ ይህ ባላባት (Landlord) የሆነ እግዚአብሔር በሰርክ ኑሮህ ውስጥ የለም ይልሃል። በመጨረሻ እግዚአብሔር ራሱ የለም ይልሃል” ብሏል። እውነቱን ነው። እግዚአብሔር በሰርክ ህይወታችን ላይ መሪ እና ተቆጣጣሪ ካልሆነ በጊዜ ሂደት “እግዚአብሔር የለም!” የማንልበት ምንም ምክንያት አይኖርም። ስለዚህ አንዱ እና ትልቁ ችግር ዴይዝም “ለእግዚአብሔር የለሽነት” አስተሳሰብ መንገድ ጠራጊ መሆኑ ነው።

ሌላው ችግር፤ ዴይስት (Deist) ስትሆን “ፈቃድህ በሰማይ እንደሆነች እንዲሁም በምድር ትሁን” ብለህ መፀለይ አለመቻልህ ነው። “እግዚአብሔር በሰማይና በምድር የወደደውን አደረገ” ብለህም አታመሰግንም። “እግዚአብሔር ሰጠ እግዚአብሔር ነሳ” እያልህ ለእግዚአብሔር ስልጣን እውቅና አትሰጥም። ዴይስት ስትሆን ተንበርክከህ “ምን አደርግ ዘንድ ትወዳለህ?” ብለህ እግዚአብሔርን አትለምንም። “እግዚአብሔር እረኛዬ ነው” ብለህም አትዘምርም።

ዴይስት ስትሆን “እግዚአብሔር ምን ይፈልጋል” ሳይሆን “እኔ ምን እፈልጋለሁ” ብለህ ነው ህይወትህን የምትቃኛት። በአይምሮህ ብቻ ነው የምትመራው።

ዴይዝም በ17ኛው እና በ18ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በአውሮፓ ውስጥ ብቅ ያለ የፍልስፍና እና የነገረ መለኮት እምነት ስርዓት ነው።

በመሰረቱ፣ ዲዝም የበላይ የሆነ ፍጡር ወይም ፈጣሪ እንዳለ፣ ነገር ግን ይህ ፍጡር በአለም ጉዳይ ወይም በሰው ጉዳይ ውስጥ ጣልቃ እንደማይገባ ያሳያል።

ይህ የእምነት ሥርዓት የመጣው በብርሃነ ዓለም ውስጥ እያደገ ለመጣው የሳይንስና የምክንያት ተጽእኖ ምላሽ ሲሆን ይህም ባህላዊ ሃይማኖታዊ ዶግማዎችን በመቃወም እና አዲስ የእውቀት ጥናት ዘመንን ፈጠረ።

ዴይዝም በተለምዶ ከበርካታ ቁልፍ እምነቶች እና መርሆዎች ጋር የተያያዘ ነው።

እነዚህም የሃይማኖት ሥልጣንን እና ቀኖናውን አለመቀበል፣ የተፈጥሮን ህግ ያቋቋመ ነገር ግን በሰው ጉዳይ ውስጥ ጣልቃ የማይገባ ፈጣሪ አለ ብሎ ማመን እና ዓለምን በመረዳት ረገድ የማሰብ እና የመከታተል አስፈላጊነት ይገኙበታል።

ዲስቶች እንዲሁ ተአምራትን፣ መለኮታዊ መገለጥን እና የቀደመውን ኃጢአት ጽንሰ ሃሳብ ውድቅ ያደርጋሉ።

በዲዝም እድገት ውስጥ ካሉት ቁልፍ ሰዎች መካከል አንዱ እንግሊዛዊው ፈላስፋ ጆን ሎክ ሲሆን በዙሪያችን ያለውን ዓለም ለመረዳት ምክንያት እና ምልከታ ቁልፍ ናቸው ሲል ተከራክሯል።

ሎክ የሰው አእምሮ በልምድ እና በታዛቢነት የተቀረፀ ባዶ ሰሌዳ ወይም ታቡላ ራሳ እንደሆነ ያምን ነበር።

ይህ ሃሳብ የሰው ልጆች በመለኮታዊ ጸጋ ብቻ ሊዋጁ በሚችሉ ኃጢአተኛ ተፈጥሮ መወለዳቸውን ከሚገልጸው ከጥንታዊው የክርስትና እምነት የራቀ ነው።

በዲዝም እድገት ውስጥ ሌላው ጠቃሚ ሰው የሃይማኖት አለመቻቻል እና ቀኖና ላይ ከፍተኛ ትችት የነበረው ፈረንሳዊው ፈላስፋ ቮልቴር ነበር።

ቮልቴር ምክንያታዊ እና አመክንዮ ብቸኛው አስተማማኝ የእውቀት ምንጮች እንደሆኑ ያምን ነበር, እና ሃይማኖታዊ እምነቶች በእነዚህ መመዘኛዎች መሞከር እንዳለባቸው ተከራክረዋል.

በሰው ልጆች ጉዳይ ውስጥ ጣልቃ የሚገባው ግላዊ አምላክ የሚለው ጽንሰ-ሐሳብ ከአጉል እምነት እና ካለማወቅ የመነጨ እንደሆነ ያምን ነበር።

በጣም ጉልህ ከሆኑት የዴኢዝም ገጽታዎች አንዱ የሃይማኖት ሥልጣንን እና ቀኖናን አለመቀበል ነው። ዲስቶች ግለሰቦች በሃይማኖት መሪዎች አስተያየት ላይ ከመታመን ይልቅ ሃይማኖታዊ ጽሑፎችን እና ትምህርቶችን ለራሳቸው የመተርጎም ነፃነት ሊኖራቸው ይገባል ብለው ያምናሉ። ይህ የግለሰብ ራስን በራስ የማስተዳደር እና የነፃ አስተሳሰብ አጽንዖት ከባህላዊ ሃይማኖት ተዋረዳዊ እና አምባገነናዊ መዋቅር የራቀ ነው።

ሌላው የዴይዝም አስፈላጊ ገጽታ በምክንያት እና በአስተያየት ላይ ማተኮር ነው። ዲስቶች የተፈጥሮን ዓለም በመመልከት እና በመሞከር መረዳት እንደሚቻል ያምናሉ, እና የተፈጥሮ ክስተቶችን ለማብራራት ከተፈጥሮ በላይ ኃይሎች አስፈላጊ ናቸው የሚለውን ሀሳብ አይቀበሉም. ይህ የእምነት ሥርዓት ለሳይንሳዊ አብዮት መሠረት ለመጣል ረድቷል፣ ይህም ስለ ተፈጥሮው ዓለም ያለንን ግንዛቤ ለውጦ ለዘመናዊ ሳይንስ መንገድ ጠርጓል።

ለዘመናዊ አስተሳሰብ እና ፍልስፍና ብዙ አስተዋጾ ቢኖረውም፣ ዲኢዝም ወቀሳና ውዝግብ ገጥሞታል። አንዳንድ ተቺዎች ዲኢዝም በምክንያት እና በአመክንዮ ላይ ያተኮረ ነው፣ እና የሰው ልጅ ልምድ ስሜታዊ እና መንፈሳዊ ልኬቶችን ግምት ውስጥ ማስገባት አልቻለም ይላሉ። ሌሎች ደግሞ ዲኢዝም በጣም ግለሰባዊነት ያለው እና የማህበረሰቡን እና የማህበራዊ ሃላፊነትን አስፈላጊነት ችላ በማለት ይከራከራሉ.

እነዚህ ትችቶች ቢኖሩም፣ ዲኢዝም ስለ አለም ያለንን ግንዛቤ እና በእሱ ውስጥ ያለንን ቦታ እየቀረጸ የሚቀጥል ጉልህ እና ተደማጭነት ያለው የእምነት ስርዓት ነው። በምክንያት ፣ በአስተያየት እና በግለሰብ ራስን በራስ የማስተዳደር አጽንኦት በታሪክ ውስጥ ስፍር ቁጥር የሌላቸውን አሳቢዎችን እና ፈላስፎችን ለማነሳሳት ረድቷል ፣ እናም ትሩፋቱ በዘመናዊው ዓለም ውስጥ መሰማቱን ቀጥሏል። አንድ ሰው የዴይዝምን ሥርዓተ እምነት ቢከተልም ባይከተልም፣ ይህ የእምነት ሥርዓት ስለ ዓለም ያለንን ግንዛቤ በመቅረጽ እና በውስጡ ያለን ቦታ ትልቅ ሚና እንደተጫወተ ግልጽ ነው።

6 thoughts on “Deism – a philosophical and theological belief!

  1. Hi, just required you to know I he added your site to my Google bookmarks due to your layout. But seriously, I believe your internet site has 1 in the freshest theme I??ve came across.Seo Paketi Skype: By_uMuT@KRaLBenim.Com -_- live:by_umut

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *